{"id":1912,"date":"2025-10-16T17:55:12","date_gmt":"2025-10-16T15:55:12","guid":{"rendered":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/?page_id=1912"},"modified":"2025-10-16T19:07:44","modified_gmt":"2025-10-16T17:07:44","slug":"gdansk","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/gdansk\/","title":{"rendered":"Gda\u0144sk"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t

GDA\u0143SK<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Eksterminacja i represje wobec Polonii gda\u0144skiej w latach 1939 \u2013 1945<\/b><\/p>

Geneza za\u0142o\u017cenia Obozu koncentracyjnego Stutthof<\/b><\/p>

El\u017cbieta Grot<\/strong><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Zadanie w\u0142\u0105czenia obszaru Wolnego Miasta Gda\u0144ska (dalej: WMG) do Rzeszy Niemieckiej w momencie rozpocz\u0119cia agresji na pa\u0144stwo polskie i uczynienie go w przysz\u0142o\u015bci \u201ekryszta\u0142owo niemieckim\u201d wymaga\u0142o z przyczyn ideologicznych i rasowych usuni\u0119cia ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3r\u0105 zmuszono do emigracji w latach 1938 \u2013 1939 oraz eliminacji przeciwnik\u00f3w politycznych, do kt\u00f3rych zaliczono wybitnych dzia\u0142aczy polityczno \u2013 spo\u0142ecznych Polonii Gda\u0144skiej, kt\u00f3ra w tym czasie liczy\u0142a oko\u0142o 40 tysi\u0119cy.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0Dnia 25 sierpnia 1939 r., w przeddzie\u0144 planowanej agresji Rzeszy Niemieckiej na Polsk\u0119 r., po porozumieniu z dr Rudolfem Tr\u00f6gerem \u2013 szefem Tajnej Policji Pa\u0144stwowej (gestapo) w Gda\u0144sku, dosz\u0142o do aresztowania w miejscu pracy w Radzie Portu i Dr\u00f3g Wodnych (dalej R P i D W) w Nowym Porcie inspektora portowego kmdr Jana Zdeba, z powodu jak zapisano w dokumencie \u201ewykroczenia przeciwko bezpiecze\u0144stwu pa\u0144stwa\u201d<\/span>. Tego samego dnia i z tego samego powodu aresztowano kmdr Tadeusza Zi\u00f3\u0142kowskiego \u2013 pilota portu, kt\u00f3ry sprzeciwia\u0142 si\u0119 wpuszczeniu do portu w Gda\u0144sku pancernika niemieckiego \u201eSchleswig \u2013 Holstein\u201d. Obaj w 1940 r. zostali rozstrzelani w niemieckim obozie dla je\u0144c\u00f3w cywilnych tzw. Zivilgefangenenlager\u00a0 Stutthof<\/span>. 25 sierpnia aresztowano ponadto pracuj\u0105cych w R P i D W in\u017cynier\u00f3w: Franciszka Fojuta, Aleksandra Ro\u017cankowskiego, Henryka Rosochowicza, a tak\u017ce drogerzyst\u0119 Jana Lisi\u0144skiego i Stefana Wojciechowskiego.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0Dzie\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r., w kt\u00f3rym A. Forster og\u0142osi\u0142 proklamacj\u0119 o w\u0142\u0105czeniu WMG do Rzeszy i zni\u00f3s\u0142 konstytucj\u0119, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres szczeg\u00f3lnie niebezpieczny i tragiczny w skutkach dla Polonii gda\u0144skiej i pozosta\u0142ych w Gda\u0144sku \u017byd\u00f3w. Policja gda\u0144ska przyst\u0105pi\u0142a do przeprowadzenia masowych aresztowa\u0144 Polak\u00f3w znanych ze swojej postawy patriotycznej oraz aktywnej dzia\u0142alno\u015bci politycznej, spo\u0142ecznej, kulturalno \u2013 o\u015bwiatowej, sportowej i religijnej oraz prowadz\u0105cych aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczno \u2013 polityczn\u0105 \u017byd\u00f3w. Sprawny przebieg akcji by\u0142 mo\u017cliwy dzi\u0119ki wcze\u015bniej opracowanym spisom przez gda\u0144sk\u0105 policj\u0119. Prezydent policji gda\u0144skiej Helmut Frob\u00f6se stale obserwuj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 102 polskich organizacji, stowarzysze\u0144, towarzystw i zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych stwierdzi\u0142, \u017ce ich celem by\u0142o \u201eszerzenie idei polskiej\u201d i \u201edemonstracja polsko\u015bci w Gda\u0144sku\u201d. Te powody sta\u0142y si\u0119 przyczynami wpisania dzia\u0142aczy polskich na listy go\u0144cze. Nazwiska aktywnych dzia\u0142aczy polskich wraz z adresami miejsc ich zamieszkania poszukiwanych przez Tajn\u0105 Policj\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 (gestapo) z Berlina znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ksi\u0105\u017cce policyjnej tzw. \u201eSonderfahndungsbuch Polen\u201d, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej w 1939 r. i zawiera\u0142a nazwiska Polak\u00f3w z ca\u0142ej Polski.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/i>1 wrze\u015bnia 1939 r. gda\u0144ska policja pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wy\u017cej wymienionymi listami akcj\u0119 przeciwko Polakom i \u017bydom rozpocz\u0119\u0142a r\u00f3wnocze\u015bnie z wystrza\u0142em z niemieckiego pancernika \u201eSchleswig Holstein\u201d o godz. 4.45 w wyniku, kt\u00f3rej aresztowano ok. kilkadziesi\u0105t \u017byd\u00f3w oraz ok. 1500 Polak\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska, Sopotu, Pruszcza i wiosek wchodz\u0105cych w sk\u0142ad obszaru WMG. W godzinach rannych przy budynku Dyrekcji Polskich Kolei Pa\u0144stwowych zosta\u0142 zastrzelony hm Jan O\u017cd\u017cy\u0144ski, kierownik referatu zuchowego w Komendzie Chor\u0105gwi Harcerzy w Gda\u0144sku.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0W miejscowo\u015bci Szymankowie zamordowano w budynku stacji kolejowej 21 kolejarzy i celnik\u00f3w polskich, w tym 2 kobiety w odwet za wysadzenie mostu w Tczewie, co uniemo\u017cliwi\u0142o przejazd poci\u0105gu niemieckiego z \u017co\u0142nierzami Wehrmachtu.\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0Przez kr\u00f3tki okres funkcjonowania obozu w Nowym Porcie przesz\u0142o ok. 10\u00a0000 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Do dnia dzisiejszego jest nieznana liczba ofiar zmar\u0142ych w tym obozie z powodu maltretowania przez esesman\u00f3w, kt\u00f3rych pochowano na cmentarzu w gda\u0144skiej dzielnicy Zaspa. W zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 obozu w Nowym Porcie 31 marca 1940 r. przeniesiona zosta\u0142a Komendantura Oboz\u00f3w Jenieckich Gda\u0144sk do obozu Stutthof, kt\u00f3ra zosta\u0142a przekszta\u0142cona w Komendantur\u0119 tego\u017c obozu. Odt\u0105d Stutthof sta\u0142 si\u0119 obozem centralnym, kt\u00f3remu podporz\u0105dkowano dzia\u0142aj\u0105ce w terenie podobozy w Granicznej Wsi, Przebrnie, K\u0119pinach Wielkich i komanda pracuj\u0105ce m.in. w Skowarczu, Ma\u0107kowach oraz w niemieckich gospodarstwach rolnych na \u017bu\u0142awach, Gda\u0144skich Nizinach i Wy\u017cynach.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0W literaturze przedmiotu przyjmuje si\u0119, \u017ce jesieni\u0105 1939 r. og\u00f3\u0142em aresztowano ok. 4\u00a0500 Polak\u00f3w \u2013 obywateli polskich i gda\u0144skich WMG, kt\u00f3rzy byli pracownikami polskich instytucji i urz\u0119d\u00f3w: Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: KGRP), Polskich Kolei Pa\u0144stwowych, Polskich Urz\u0119d\u00f3w Pocztowo \u2013 Telegraficznych, Rady Portu i Dr\u00f3g Wodnych, polskich bank\u00f3w: British and Poland Trade Bank, Banku Kwilecki i Potocki, w\u0142a\u015bcicielami sklep\u00f3w i przedsi\u0119biorstw, dyrektorami i nauczycielami polskich szk\u00f3\u0142 i polskich klas w szko\u0142ach senackich oraz polskich ksi\u0119\u017cy katolickich i innych zawod\u00f3w.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0W wyniku bada\u0144 ustalono, \u017ce z obozu w Nowym Porcie oraz z wi\u0119zienia \u201eSchiesstange\u201d ofiary przeznaczone do likwidacji z przyczyn politycznych, wywo\u017cono od ko\u0144ca pa\u017adziernika 1939 r. do ko\u0144ca grudnia 1939 r. do wi\u0119zienia w Wejherowie, a stamt\u0105d do Las\u00f3w Pia\u015bnickich po\u0142o\u017conych w Puszczy Dar\u017clubskiej przy szosie z Wejherowa do Krokowej. Przed wybuchem wojny w Rzeszy Niemieckiej zosta\u0142 powo\u0142any referat do zada\u0144 specjalnych w Polsce o kryptonimie \u201eSonderreferat Unternehmen Tannenberg\u201d. Do przeprowadzenia akcji egzekucji jesieni\u0105 1939 r. u\u017cyto w pa\u017adzierniku i listopadzie 1939 r. cz\u0142onk\u00f3w organizacji paramilitarnej \u201eSelbstschutz\u201d rekrutowanych spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza obywatelstwa polskiego nale\u017c\u0105cych do niemieckiej mniejszo\u015bci.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Nieznana jest dok\u0142adna liczba rozstrzelanych Polak\u00f3w Gda\u0144szczan w Pia\u015bnicy.\u00a0 Badacze tematu dr Miros\u0142aw Gli\u0144ski i dr Konrad Ciechanowski na podstawie zachowanych cz\u0119\u015bciowo pierwszych ksi\u0105g ewidencyjnych obozu Stutthof oszacowali liczb\u0119 wywiezionych z obozu w Nowym Porcie do Pia\u015bnicy od 800 do 1000 os\u00f3b, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdowali si\u0119 Polacy z Gda\u0144ska . W tym miejscu zgin\u0105\u0142 Leon Fuz \u2013 starszy technik w Urz\u0119dzie Pocztowo \u2013 Telegraficznym nr 1 w Gda\u0144sku, po kt\u00f3rym zachowa\u0142 si\u0119 wpis z 7 wrze\u015bnia 1939 r. w ksi\u0119dze ewidencyjnej b. KL Stutthof pod numerem 5376. Rozpoznany jako obro\u0144ca Poczty Polskiej w Gda\u0144sku w obozie w Nowym Porcie zosta\u0142 do\u0142\u0105czony do tzw. \u201eHimmelskomanndo\u201d (komando do nieba), do kt\u00f3rego zostali przydzieleni wi\u0119\u017aniowie z wyrokami \u015bmierci. Wi\u0119\u017aniowie ci byli izolowani od pozosta\u0142ych towarzyszy niedoli i codziennie dowo\u017ceni ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 do Las\u00f3w Pia\u015bnickch. W lesie byli zmuszani przez esesman\u00f3w do kopania i zasypywania mogi\u0142. Po wykonaniu zadania zostali pod koniec 1939 r. rozstrzelani w Pia\u015bnicy. <\/span>Drugim pracownikiem Poczty Polskiej w Gda\u0144sku, kt\u00f3rego rozstrzelano w Pia\u015bnicy by\u0142 19 \u2013 letni asystent Pawe\u0142 Kolka \u2013 ucze\u0144 Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej im. J. Pi\u0142sudskiego w Gda\u0144sku, dru\u017cynowy X Gda\u0144skiej Dru\u017cyny Harcerskiej im. ks. Skorupki w Gda\u0144sku \u2013 Siedlcach, cz\u0142onek Polskiego Zwi\u0105zku Zachodniego, we wrze\u015bniu 1939 r. obro\u0144ca Gdyni. Dr Rudolf Tr\u00f6ger \u2013 szef gda\u0144skiej Tajnej Policji Pa\u0144stwowej, kt\u00f3ry kierowa\u0142 jednostk\u0105 \u201eEinsatzkommando 16\u201d w sprawozdaniu z 30 wrze\u015bnia 1939 r. napisa\u0142 m. in., \u017ce w Gdyni aresztowano 60 Polak\u00f3w z Gda\u0144ska.<\/span><\/p>

Spo\u015br\u00f3d wybitnych przedstawicieli Polonii Gda\u0144skiej w Pia\u015bnicy rozstrzelano redaktora i dziennikarza \u201eGazety Gda\u0144skiej\u201d W\u0142adys\u0142awa Cieszy\u0144skiego, Kazimierza So\u0142tysika \u2013 dyrektora Szko\u0142y \u015aredniej Macierzy Szkolnej w Gda\u0144sku, in\u017c. Edmunda Henkla \u2013 absolwenta Wydzia\u0142u Elektrycznego Politechniki Gda\u0144skiej i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, pracownika Wydzia\u0142u Wojskowego KG RP w WMG; Jerzego Augusty\u0144skiego \u2013 syna dyrektora Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej w Gda\u0144sku, absolwenta Wydzia\u0142u Prawa i Ekonomii Sorbony w Pary\u017cu oraz Wydzia\u0142u Dyplomacji Wy\u017cszej Szko\u0142y Nauk Politycznych, pracownika Polskiej Agencji Eksportu Drewna \u2013 PAGED w Gdyni; Alfonsa Sokollek \u2013 urz\u0119dnika KGRP w Gda\u0144sku, kt\u00f3rego aresztowano w Gdyni jako figuruj\u0105cego w \u201eSonderfahndungsbuch Polen\u201d<\/span>. W Pia\u015bnicy zgin\u0119li ponadto: Ferdynand Julian \u015aliwa, nauczyciel matematyki i fizyki w Gimnazjum Polskim Macierzy Szkolnej w Gda\u0144sku, aresztowany w Gdyni 14 wrze\u015bnia 1939 r. jako zak\u0142adnik, zwolniony 4 pa\u017adziernika, ponownie aresztowany i rozstrzelany z przyczyn politycznych w listopadzie 1939 r. ; Kazimierz Dudzi\u0144ski \u2013 urz\u0119dnik, mieszkaniec Sopotu i cz\u0142onek polskich organizacji; ks. Walter Hoeft \u2013 wikariusz pracuj\u0105cy mi\u0119dzy innymi w parafii rzymsko \u2013 katolickiej NMP \u201eGwiazdy Morza\u201d w Sopocie; Jan Jag\u0142a \u2013 pracownik PKP, dzia\u0142acz Polonii w Sopocie aresztowany 17 wrze\u015bnia 1939 r. w Gdyni; Paulina Melka \u2013 pracownica PKP, cz\u0142onkini polskich organizacji w Sopocie; Wilhelm Paw\u0142owski \u2013 urz\u0119dnik Prokuratorii Delegatury KGRP w Gda\u0144sku, mieszkaniec Sopotu, aresztowany we wrze\u015bniu 1939 r. w Gdyni; dr prawa W\u0142adys\u0142aw Smole\u0144 \u2013 absolwent Uniwersytetu Lwowskiego i student wiede\u0144skiej Akademii Handlowej, mieszkaniec Sopotu, dyrektor \u201eWielkopolskiego Sk\u0142adu Kawy\u201d w Gdyni, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel i wiceprezes do 1939 r. Izby Przemys\u0142owo-Handlowej w Gdyni oraz gdy\u0144skiego Towarzystwa Kupieckiego, jeden z fundator\u00f3w Gimnazjum Polskiego<\/span> Macierzy Szkolnej w Gda\u0144sku aresztowany w pa\u017adzierniku 1939 r. w Sopocie; Henryk \u015awi\u0119tochowski \u2013 mieszkaniec Sopotu, absolwent Gimnazjum Polskiego i Wy\u017cszej Szko\u0142y Handlowej w Gda\u0144sku, urz\u0119dnik, lekkoatleta, cz\u0142onek Klubu Sportowego \u201eGedania\u201d, cz\u0142onek 2. Dru\u017cyny Harcerzy im. Stefana Batorego w Gda\u0144sku aresztowany 15 wrze\u015bnia 1939 r. w Gdyni i wiele innych wybitnych os\u00f3b<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/b>Do dnia dzisiejszego nie ustalono miejsca \u015bmierci niekt\u00f3rych dzia\u0142aczy Polonii Gda\u0144skiej, kt\u00f3rzy prawdopodobnie zgin\u0119li rozstrzelani jesieni\u0105 1939 r. w masowej egzekucji Polak\u00f3w w Lasach Szpegawskich, gdzie wed\u0142ug szacunk\u00f3w polskich zgin\u0119\u0142o ok. 7\u00a0000 ofiar.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>



<\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Ob\u00f3z koncentracyjny w wiosce Stutthof (obecna nazwa Sztutowo) by\u0142 nast\u0119pnym miejscem, kt\u00f3re w za\u0142o\u017ceniach policji gda\u0144skiej mia\u0142o pe\u0142ni\u0107 rol\u0119\u00a0 eksterminacji Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Do jego budowy przyst\u0105piono w lipcu 1939 r. przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej i przed w\u0142\u0105czeniem WMG do Rzeszy<\/b>. Ob\u00f3z Stutthof sta\u0142 si\u0119 miejscem eksterminacji po\u015bredniej i bezpo\u015bredniej Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w z WMG i z Pomorza Gda\u0144skiego. Pierwszy transport wi\u0119\u017ani\u00f3w wybranych w Viktoriaschule licz\u0105cy oko\u0142o 135 \u2013 150 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w z Gda\u0144ska zosta\u0142 dostarczony do obozu Stutthof 2 wrze\u015bnia 1939 r. W grupie tej zostali zapami\u0119tani przez wi\u0119\u017ania polskiego Franciszka Guzi\u0144skiego \u017bydzi: Fuchs, Leiser, Wachuty\u0144ski, Samulski i Dziedzic. Spo\u015br\u00f3d aresztowanych jesieni\u0105 1939 r. na obszarze b. WMG wi\u0119kszo\u015b\u0107 odby\u0142a drog\u0119 od Viktoriaschule w Gda\u0144sku przez ob\u00f3z w Nowym Porcie do obozu Stutthof.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Ob\u00f3z Stutthof by\u0142, wi\u0119c nie tylko miejscem eksterminacji po\u015bredniej, ale i bezpo\u015bredniej, gdzie wi\u0119\u017aniowie gin\u0119li rozstrzeliwani w masowych egzekucjach. Z zezna\u0144 by\u0142ego cz\u0142onka za\u0142ogi KL Stutthof, SS \u2013 Obersturmf\u00fchrera Alberta Schwarza przed ameryka\u0144skim oficerem \u015bledczym 26 czerwca 1945 r. w miejscowo\u015bci Freising wiadomo, \u017ce w styczniu lub w lutym 1940 r. w obozie Stutthof zebra\u0142 si\u0119 policyjny s\u0105d dora\u017any tzw. Standgericht, kt\u00f3remu przewodniczy\u0142 dr Helmut Tanzmann \u2013 szef Staatspolizeileitstelle w Gda\u0144sku, a jednym z cz\u0142onk\u00f3w tego s\u0105du by\u0142 Max Pauly. S\u0105d ten w styczniu 1940 r. wyda\u0142 wyroki \u015bmierci na 22 Polak\u00f3w z Gda\u0144ska i w marcu 1940 r. na 67 Polak\u00f3w z Gda\u0144ska i Pomorza, pozosta\u0142ych dzia\u0142aczy polonijnych z WMG oraz mieszka\u0144c\u00f3w Wybrze\u017ca Gda\u0144skiego skazano na pobyt w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0<\/span>Na podstawie wydanych wyrok\u00f3w przez Standgericht w lesie w pobli\u017cu obozu Stutthof rozstrzelano 11 stycznia 22 m\u0119\u017cczyzn i w Wielki Pi\u0105tek 22 marca 67 m\u0119\u017cczyzn \u2013 wybitnych przedstawicieli Polonii Gda\u0144skiej, w tym m.in. Antoniego Lendziona \u2013 polskiego pos\u0142a do Volkstagu i prezesa Zjednoczenia Zawodowego Polskiego, b. wicewojewod\u0119 pomorskiego Piotra Woyd\u0119, kilkunastu pracownik\u00f3w PKP, 9 pracownik\u00f3w Poczty Polskiej w Gda\u0144sku, R P i D R, nauczycieli, pracownik\u00f3w bankowych, kupc\u00f3w, przedsi\u0119biorc\u00f3w, 1 lekarza \u2013 dentyst\u0119, w\u0142a\u015bcicieli restauracji i innych. Egzekucj\u0119 22 marca 1940 r. nadzorowa\u0142 SS – Obersturmf\u00fchrer Richard Reddig. Zamordowanych pochowano we wsp\u00f3lnej mogile, kt\u00f3r\u0105 z polecenia esesman\u00f3w musia\u0142a zakopa\u0107 i zamaskowa\u0107 wyznaczona grupa wi\u0119\u017ani\u00f3w z obozu Stutthof.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0Powodem wydania wyrok\u00f3w \u015bmierci przez Standgericht na 89 wybitnych dzia\u0142aczy Polonii gda\u0144skiej by\u0142a ich pe\u0142na zaanga\u017cowania praca spo\u0142eczno \u2013 zawodowa na rzecz obrony polsko\u015bci w WMG, a tak\u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjna w polskich organizacjach przygotowuj\u0105ca ich cz\u0142onk\u00f3w do obrony na wypadek wybuchu wojny. Niekt\u00f3re nazwiska ofiar figurowa\u0142y w spisie cz\u0142onk\u00f3w polskich organizacji wojskowych, kt\u00f3ry w 1939 r. znalaz\u0142 si\u0119 w posiadaniu gda\u0144skiej policji. \u00a0 \u00a0 Fakt rozstrzeliwania wi\u0119\u017ani\u00f3w jesieni\u0105 1939 r. w lesie w pobli\u017cu obozu Stutthof potwierdza te\u017c wi\u0119zie\u0144 ks. Wojciech Gajdus i po\u015brednio inni wi\u0119\u017aniowie, kt\u00f3rzy w swoich relacjach podali, \u017ce samoch\u00f3d wyje\u017cd\u017ca\u0142 z obozu z wi\u0119\u017aniami i wraca\u0142 pusty z ubraniami po pomordowanych, kt\u00f3re by\u0142y oddawane do magazynu.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0R\u00f3wnie\u017c w p\u00f3\u017aniejszym okresie ob\u00f3z Stutthof by\u0142 miejscem przedwczesnej \u015bmierci wielu Polak\u00f3w z b. WMG, m.in. Piotra Bresi\u0144skiego, radnego miasta Sopotu, prezesa Towarzystwa Powsta\u0144c\u00f3w i Wojak\u00f3w w Sopocie, cz\u0142onka zarz\u0105du Gminy Polskiej, od 1933 r. kierownika filii Zwi\u0105zku Polak\u00f3w w Sopocie. W rewirze w kwietniu 1942 r. zmar\u0142 zara\u017cony tyfusem plamistym znany i ceniony polski lekarz Stefan Mirau z Gda\u0144ska.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Na podstawie bada\u0144 ustalono, \u017ce w okresie od 1 wrze\u015bnia 1939r. do wiosny 1940 r. aresztowano 4\u00a0500 dzia\u0142aczy Polonii Gda\u0144skiej, kt\u00f3rzy przeszli przez gda\u0144skie wi\u0119zienia i obozy dla je\u0144c\u00f3w cywilnych, z kt\u00f3rych ok. 1000 Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w zam\u0119czono w obozie Stutthof i ok. 800 \u2013 1000 os\u00f3b wywiezionych jesieni\u0105 1939 r. z obozu w Nowym Porcie stracono w Lasach Pia\u015bnickich, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli polscy mieszka\u0144cy Gda\u0144ska. Stracono te\u017c nieznan\u0105 liczb\u0119 Polak\u00f3w z Gda\u0144ska jesieni\u0105 1939 r. w Szp\u0119gawsku i w innych miejscach na Pomorzu Gda\u0144skim.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce Polonia Gda\u0144ska ponios\u0142a du\u017c\u0105 strat\u0119 w zwi\u0105zku z rozstrzelaniem w obozie Stutthof polskich ksi\u0119\u017cy: Bronis\u0142awa Komorowskiego, Franciszka Rogaczewskiego, Mariana G\u00f3reckiego, kt\u00f3rzy byli jej przewodnikami duchowymi, nauczycielami polsko\u015bci i obro\u0144cami. Z ksi\u0119\u017cy gda\u0144skich ocala\u0142 wikariusz ks. Alfons Muzalewski, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 pobyt w obozach koncentracyjnych Stutthof, Sachsenhausen, Dachau.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0Do dnia dzisiejszego, z powodu brak\u00f3w w dokumentacji, nie ustalono pe\u0142nej listy Polak\u00f3w z b. WMG zam\u0119czonych w obozie Stutthof i w innych obozach koncentracyjnych: KL Sachsenhausen, KL Dachau, KL Mauthausen \u2013 Gusen, KL Auschwitz, KL Ravensbr\u00fcck, KL Neuengamme. Wi\u0119\u017aniarkami KL Ravensbr\u00fcck\u00a0 by\u0142y dzia\u0142aczki polskich organizacji, stowarzysze\u0144 i towarzystw w WMG, mi\u0119dzy innymi Balbina Bellwon, Bogumi\u0142a Wika \u2013 Czarnowska, Kunegunda Paw\u0142owska.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 rodzin Polonii gda\u0144skiej, w kt\u00f3rych aresztowano m\u0119\u017cczyzn, zosta\u0142a osadzona w obozach przesiedle\u0144czych w Potulicach i Prabutach, a niekt\u00f3re z nich w obozie zniemczenia w Jab\u0142onowie. Po odmowie zmiany narodowo\u015bci na niemieck\u0105 by\u0142y kierowane przez specjalne komisje do przymusowych prac w gospodarstwach rolnych lub w przemy\u015ble. Cz\u0119\u015b\u0107 rodzin zas\u0142u\u017conych dla krzewienia polsko\u015bci w WMG zosta\u0142a wysiedlona w latach 1940 \u2013 1941 do Generalnego Gubernatorstwa. Niekt\u00f3rzy cz\u0142onkowie tych rodzin brali udzia\u0142 w latach 1940 \u2013 1945 w podziemnych organizacjach nara\u017caj\u0105c si\u0119 na aresztowanie oraz osadzenie w wi\u0119zieniach lub niemieckich obozach koncentracyjnych. Niekt\u00f3rzy dzia\u0142acze gda\u0144scy z tej grupy trafili do KL Auschwitz.\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Analizuj\u0105c straty Polonii gda\u0144skiej na przyk\u0142adzie dw\u00f3ch grup zawodowych pracownik\u00f3w Poczty Polskiej oraz Polskich Kolei Pa\u0144stwowych mo\u017cna wykaza\u0107 ich wysoki poziom. Spo\u015br\u00f3d 125 pocztowc\u00f3w zatrudnionych w 1939 r. w trzech urz\u0119dach Poczty Polskiej w Gda\u0144sku, zaledwie 10 os\u00f3b, unikn\u0119\u0142a represji w postaci aresztowania, pobytu w wi\u0119zieniach i obozach koncentracyjnych. W czasie walki \u00a0 \u00a0 \u00a0 1 wrze\u015bnia i w nast\u0119pstwie ran i poparze\u0144 14 obro\u0144c\u00f3w, w egzekucjach zgin\u0119\u0142o 49 pocztowc\u00f3w, w tym 5 pa\u017adziernika 1939 r. na Zaspie 38 obro\u0144c\u00f3w Poczty Polskiej,\u00a0 2 pracownik\u00f3w jesieni\u0105 1939 r. w Pia\u015bnicy, 9 pracownik\u00f3w 22 marca 1940 r. w obozie Stutthof. 58 pracownik\u00f3w, w tym 1 kobieta, by\u0142o wi\u0119\u017aniami politycznymi oboz\u00f3w koncentracyjnych: Stutthof, Sachsenhausen, Ravensbr\u00fcck, Dachau, Buchenwald, Auschwitz, Mauthausen \u2013 Gusen. Zgin\u0119\u0142o w tych obozach 18 pracownik\u00f3w. 6 pracownik\u00f3w osadzono w wi\u0119zieniach. Ocala\u0142o z wi\u0119zie\u0144 i oboz\u00f3w koncentracyjnych \u0142\u0105cznie 29 os\u00f3b.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0Natomiast PKP w Gda\u0144sku zatrudnia\u0142a w 1939 r. 4028 pracownik\u00f3w, w tym 1979 Polak\u00f3w. Z dniem 1 wrze\u015bnia 1939 r. polscy kolejarze zostali zwolnieni z pracy za przynale\u017cno\u015b\u0107 do polskiej mniejszo\u015bci (Polnische Minderheit). Przed 1 wrze\u015bnia 1939 r. gda\u0144ska policja aresztowa\u0142a 36 polskich pracownik\u00f3w, we wrze\u015bniu 1939 r. 826 Polak\u00f3w, kt\u00f3rych wi\u0119ziono w obozie Stutthof i w innych obozach koncentracyjnych, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych rozstrzelano 63, zam\u0119czono 321, a 236 wysiedlono razem z rodzinami do Generalnego Gubernatorstwa lub skierowano do przymusowych prac rolnych lub w przemy\u015ble. W literaturze wed\u0142ug niepe\u0142nych danych liczb\u0119 strat Polak\u00f3w gda\u0144skich szacuje si\u0119 na ok tysi\u0105ca os\u00f3b.<\/span> \u00a0\u00a0\u00a0Natomiast straty w\u015br\u00f3d ludno\u015bci \u017cydowskiej z WMG osadzonej w obozie Stutthof wynosi\u0142y prawie 100 %. Z grupy 1000 \u017byd\u00f3w pochodz\u0105cych z Pomorza Gda\u0144skiego ocala\u0142 wspomniany Juliusz Schwarzbart, mieszkaniec Gda\u0144ska, kt\u00f3rego prac\u0119 i wyj\u0105tkowe umiej\u0119tno\u015bci wykorzystywali w latach 1939 \u2013 1941 do cel\u00f3w prywatnych esesmani.<\/span><\/p>

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>

\u00a0<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

GDA\u0143SK Eksterminacja i represje wobec Polonii gda\u0144skiej w latach 1939 \u2013 1945 Geneza za\u0142o\u017cenia Obozu koncentracyjnego Stutthof El\u017cbieta Grot \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Zadanie w\u0142\u0105czenia obszaru Wolnego Miasta Gda\u0144ska (dalej: WMG) do Rzeszy Niemieckiej w momencie rozpocz\u0119cia agresji na pa\u0144stwo polskie i uczynienie go w przysz\u0142o\u015bci \u201ekryszta\u0142owo niemieckim\u201d wymaga\u0142o z przyczyn ideologicznych i rasowych usuni\u0119cia ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3r\u0105 zmuszono do emigracji w latach 1938 \u2013 1939 oraz eliminacji przeciwnik\u00f3w politycznych, do kt\u00f3rych zaliczono wybitnych dzia\u0142aczy polityczno \u2013 spo\u0142ecznych Polonii Gda\u0144skiej, kt\u00f3ra w tym czasie liczy\u0142a oko\u0142o 40 tysi\u0119cy.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Dnia 25 sierpnia 1939 r., w przeddzie\u0144 planowanej agresji Rzeszy Niemieckiej na Polsk\u0119 r., po porozumieniu z dr Rudolfem Tr\u00f6gerem \u2013 szefem Tajnej Policji Pa\u0144stwowej (gestapo) w Gda\u0144sku, dosz\u0142o do aresztowania w miejscu pracy w Radzie Portu i Dr\u00f3g Wodnych (dalej R P i D W) w Nowym Porcie inspektora portowego kmdr Jana Zdeba, z powodu jak zapisano w dokumencie \u201ewykroczenia przeciwko bezpiecze\u0144stwu pa\u0144stwa\u201d. Tego samego dnia i z tego samego powodu aresztowano kmdr Tadeusza Zi\u00f3\u0142kowskiego \u2013 pilota portu, kt\u00f3ry sprzeciwia\u0142 si\u0119 wpuszczeniu do portu w Gda\u0144sku pancernika niemieckiego \u201eSchleswig \u2013 Holstein\u201d. Obaj w 1940 r. zostali rozstrzelani w niemieckim obozie dla je\u0144c\u00f3w cywilnych tzw. Zivilgefangenenlager\u00a0 Stutthof. 25 sierpnia aresztowano ponadto pracuj\u0105cych w R P i D W in\u017cynier\u00f3w: Franciszka Fojuta, Aleksandra Ro\u017cankowskiego, Henryka Rosochowicza, a tak\u017ce drogerzyst\u0119 Jana Lisi\u0144skiego i Stefana Wojciechowskiego. \u00a0\u00a0\u00a0Dzie\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r., w kt\u00f3rym A. Forster og\u0142osi\u0142 proklamacj\u0119 o w\u0142\u0105czeniu WMG do Rzeszy i zni\u00f3s\u0142 konstytucj\u0119, rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 okres szczeg\u00f3lnie niebezpieczny i tragiczny w skutkach dla Polonii gda\u0144skiej i pozosta\u0142ych w Gda\u0144sku \u017byd\u00f3w. Policja gda\u0144ska przyst\u0105pi\u0142a do przeprowadzenia masowych aresztowa\u0144 Polak\u00f3w znanych ze swojej postawy patriotycznej oraz aktywnej dzia\u0142alno\u015bci politycznej, spo\u0142ecznej, kulturalno \u2013 o\u015bwiatowej, sportowej i religijnej oraz prowadz\u0105cych aktywn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczno \u2013 polityczn\u0105 \u017byd\u00f3w. Sprawny przebieg akcji by\u0142 mo\u017cliwy dzi\u0119ki wcze\u015bniej opracowanym spisom przez gda\u0144sk\u0105 policj\u0119. Prezydent policji gda\u0144skiej Helmut Frob\u00f6se stale obserwuj\u0105cy dzia\u0142alno\u015b\u0107 102 polskich organizacji, stowarzysze\u0144, towarzystw i zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych stwierdzi\u0142, \u017ce ich celem by\u0142o \u201eszerzenie idei polskiej\u201d i \u201edemonstracja polsko\u015bci w Gda\u0144sku\u201d. Te powody sta\u0142y si\u0119 przyczynami wpisania dzia\u0142aczy polskich na listy go\u0144cze. Nazwiska aktywnych dzia\u0142aczy polskich wraz z adresami miejsc ich zamieszkania poszukiwanych przez Tajn\u0105 Policj\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 (gestapo) z Berlina znajdowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w ksi\u0105\u017cce policyjnej tzw. \u201eSonderfahndungsbuch Polen\u201d, kt\u00f3ra zosta\u0142a opublikowana przed wybuchem II wojny \u015bwiatowej w 1939 r. i zawiera\u0142a nazwiska Polak\u00f3w z ca\u0142ej Polski. \u00a0\u00a0\u00a01 wrze\u015bnia 1939 r. gda\u0144ska policja pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 wy\u017cej wymienionymi listami akcj\u0119 przeciwko Polakom i \u017bydom rozpocz\u0119\u0142a r\u00f3wnocze\u015bnie z wystrza\u0142em z niemieckiego pancernika \u201eSchleswig Holstein\u201d o godz. 4.45 w wyniku, kt\u00f3rej aresztowano ok. kilkadziesi\u0105t \u017byd\u00f3w oraz ok. 1500 Polak\u00f3w \u2013 mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska, Sopotu, Pruszcza i wiosek wchodz\u0105cych w sk\u0142ad obszaru WMG. W godzinach rannych przy budynku Dyrekcji Polskich Kolei Pa\u0144stwowych zosta\u0142 zastrzelony hm Jan O\u017cd\u017cy\u0144ski, kierownik referatu zuchowego w Komendzie Chor\u0105gwi Harcerzy w Gda\u0144sku. \u00a0\u00a0\u00a0W miejscowo\u015bci Szymankowie zamordowano w budynku stacji kolejowej 21 kolejarzy i celnik\u00f3w polskich, w tym 2 kobiety w odwet za wysadzenie mostu w Tczewie, co uniemo\u017cliwi\u0142o przejazd poci\u0105gu niemieckiego z \u017co\u0142nierzami Wehrmachtu.\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Przez kr\u00f3tki okres funkcjonowania obozu w Nowym Porcie przesz\u0142o ok. 10\u00a0000 wi\u0119\u017ani\u00f3w. Do dnia dzisiejszego jest nieznana liczba ofiar zmar\u0142ych w tym obozie z powodu maltretowania przez esesman\u00f3w, kt\u00f3rych pochowano na cmentarzu w gda\u0144skiej dzielnicy Zaspa. W zwi\u0105zku z likwidacj\u0105 obozu w Nowym Porcie 31 marca 1940 r. przeniesiona zosta\u0142a Komendantura Oboz\u00f3w Jenieckich Gda\u0144sk do obozu Stutthof, kt\u00f3ra zosta\u0142a przekszta\u0142cona w Komendantur\u0119 tego\u017c obozu. Odt\u0105d Stutthof sta\u0142 si\u0119 obozem centralnym, kt\u00f3remu podporz\u0105dkowano dzia\u0142aj\u0105ce w terenie podobozy w Granicznej Wsi, Przebrnie, K\u0119pinach Wielkich i komanda pracuj\u0105ce m.in. w Skowarczu, Ma\u0107kowach oraz w niemieckich gospodarstwach rolnych na \u017bu\u0142awach, Gda\u0144skich Nizinach i Wy\u017cynach.\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0W literaturze przedmiotu przyjmuje si\u0119, \u017ce jesieni\u0105 1939 r. og\u00f3\u0142em aresztowano ok. 4\u00a0500 Polak\u00f3w \u2013 obywateli polskich i gda\u0144skich WMG, kt\u00f3rzy byli pracownikami polskich instytucji i urz\u0119d\u00f3w: Komisariatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: KGRP), Polskich Kolei Pa\u0144stwowych, Polskich Urz\u0119d\u00f3w Pocztowo \u2013 Telegraficznych, Rady Portu i Dr\u00f3g Wodnych, polskich bank\u00f3w: British and Poland Trade Bank, Banku Kwilecki i Potocki, w\u0142a\u015bcicielami sklep\u00f3w i przedsi\u0119biorstw, dyrektorami i nauczycielami polskich szk\u00f3\u0142 i polskich klas w szko\u0142ach senackich oraz polskich ksi\u0119\u017cy katolickich i innych zawod\u00f3w. \u00a0\u00a0\u00a0W wyniku bada\u0144 ustalono, \u017ce z obozu w Nowym Porcie oraz z wi\u0119zienia \u201eSchiesstange\u201d ofiary przeznaczone do likwidacji z przyczyn politycznych, wywo\u017cono od ko\u0144ca pa\u017adziernika 1939 r. do ko\u0144ca grudnia 1939 r. do wi\u0119zienia w Wejherowie, a stamt\u0105d do Las\u00f3w Pia\u015bnickich po\u0142o\u017conych w Puszczy Dar\u017clubskiej przy szosie z Wejherowa do Krokowej. Przed wybuchem wojny w Rzeszy Niemieckiej zosta\u0142 powo\u0142any referat do zada\u0144 specjalnych w Polsce o kryptonimie \u201eSonderreferat Unternehmen Tannenberg\u201d. Do przeprowadzenia akcji egzekucji jesieni\u0105 1939 r. u\u017cyto w pa\u017adzierniku i listopadzie 1939 r. cz\u0142onk\u00f3w organizacji paramilitarnej \u201eSelbstschutz\u201d rekrutowanych spo\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w Pomorza obywatelstwa polskiego nale\u017c\u0105cych do niemieckiej mniejszo\u015bci. \u00a0\u00a0\u00a0Nieznana jest dok\u0142adna liczba rozstrzelanych Polak\u00f3w Gda\u0144szczan w Pia\u015bnicy.\u00a0 Badacze tematu dr Miros\u0142aw Gli\u0144ski i dr Konrad Ciechanowski na podstawie zachowanych cz\u0119\u015bciowo pierwszych ksi\u0105g ewidencyjnych obozu Stutthof oszacowali liczb\u0119 wywiezionych z obozu w Nowym Porcie do Pia\u015bnicy od 800 do 1000 os\u00f3b, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znajdowali si\u0119 Polacy z Gda\u0144ska . W tym miejscu zgin\u0105\u0142 Leon Fuz \u2013 starszy technik w Urz\u0119dzie Pocztowo \u2013 Telegraficznym nr 1 w Gda\u0144sku, po kt\u00f3rym zachowa\u0142 si\u0119 wpis z 7 wrze\u015bnia 1939 r. w ksi\u0119dze ewidencyjnej b. KL Stutthof pod numerem 5376. Rozpoznany jako obro\u0144ca Poczty Polskiej w Gda\u0144sku w obozie w Nowym Porcie zosta\u0142 do\u0142\u0105czony do tzw. \u201eHimmelskomanndo\u201d (komando do nieba), do kt\u00f3rego zostali przydzieleni wi\u0119\u017aniowie z wyrokami \u015bmierci. Wi\u0119\u017aniowie ci byli izolowani od pozosta\u0142ych towarzyszy niedoli i codziennie dowo\u017ceni ci\u0119\u017car\u00f3wk\u0105 do Las\u00f3w Pia\u015bnickch. W lesie byli zmuszani przez esesman\u00f3w do kopania i zasypywania mogi\u0142. Po wykonaniu zadania zostali pod koniec 1939 r. rozstrzelani w Pia\u015bnicy. Drugim pracownikiem Poczty Polskiej w Gda\u0144sku, kt\u00f3rego rozstrzelano w Pia\u015bnicy by\u0142 19 \u2013 letni asystent Pawe\u0142 Kolka \u2013 ucze\u0144 Gimnazjum Polskiego Macierzy Szkolnej im. J. Pi\u0142sudskiego w Gda\u0144sku, dru\u017cynowy X Gda\u0144skiej Dru\u017cyny Harcerskiej im. ks. Skorupki w Gda\u0144sku \u2013 Siedlcach, cz\u0142onek Polskiego Zwi\u0105zku Zachodniego, we wrze\u015bniu 1939 r. obro\u0144ca Gdyni. Dr Rudolf Tr\u00f6ger \u2013 szef gda\u0144skiej Tajnej Policji Pa\u0144stwowej, kt\u00f3ry kierowa\u0142 jednostk\u0105 \u201eEinsatzkommando 16\u201d w sprawozdaniu z 30 wrze\u015bnia 1939 r. napisa\u0142 m. in., \u017ce w Gdyni aresztowano 60 Polak\u00f3w z Gda\u0144ska.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"elementor_canvas","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-1912","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1912"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2011,"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/1912\/revisions\/2011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/rejsysmierci1945.eu\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}